Fond turistički klaster mikroregije Subotica-Palić

Kontakt: +381 (0) 24 670 850
Matije Korvina 9, 24000 Subotica
 

I Spomenik na Trgu Žrtava Fašizama

 

SPOMENIK PALIM BORCIMA I ŽRTVAMA FAŠISTIČKOG TERORA , autor TOMA ROSANDIĆ sa saradnicima

Godine 1944. na trgu ispred katedrale, zatečen je postament napravljen za vreme okupacije (1941-44). Mađarska uprava je ovde zamislila kompoziciju sa više figura, koja bi predstavljala simbiozu ratara i ratnika (utemeljivača i branitelja domovine).

Nakon rata, početkom pedesetih, završetak ovog spomenika poveren je čuvenom skulptoru Tomi Rosandiću (1878 – 1958), autoru kompozicije „Igrali se konji vrani“ ispred Narodne skupštine u Beogradu.

Stari umetnik se nije poveo za, u to vreme dominantnim, socijalističkim realizmom, već je kreirao spomenik trajne umetničke vrednosti.

Uz pomoć svojih saradnika, mladih vajara, među kojima je bila i Bajmočanka Ana Bešlić, stvoren je mauzolej u koji su položeni posmrtni ostaci žrtava fašističkog terora ili poginulih u otporu tokom rata.

Predstava pobede dobrog nad zlom ali bez atributa kao što su puške ili bombe, dao je ovom delu jedan univerzalan ideal. Iznad horizontalnog reljefa na kojem je predstava ovog borbenog kovitlaca, jeste devojka koja uzdignutim vencem iskazuje pijetet žrtvama.

Celom ambijentu doprinosi uređena cvetna aleja i travnjak sa kojima ovaj spomenik čini celinu.

Spisak imena kosturnice iz arhiva Saveza boraca, Subotica

61

62

23 polaganje venaca

63

31 polaganje venaca

64

spomenik Žrtvama fašizma

 

 

Autor spomenika na Trgu Žrtava fašizma  TOMA ROSANDIĆ

Toma Rosandić rođen je u Splitu 1878. godine a na likovnoj sceni je prisutan od 1906. godine. Školovao se u Beču a potom naselio u Beogradu gde je živeo i radio. Tokom Prvog svetskog rata se povukao sa srpskom vojskom preko Albanije. Bio je jedan od osnivača Umetničke akademije u Beogradu 1937. godine i član Srpske akademije nauka.

Od 1947. godine vodi Majstorsku radionicu u kojoj su mu učenici bili mladi talentovani vajari, koji su već završili akademiju. Među njima je bila i Ana Bešlić, rodom iz Bajmoka.

Pri izradi spomenika u Subotici, Rosandić je dao ideju i usmeravao svoje saradnike, sa kojima je realizovao ovo delo. „Spomenik palim borcima i žrtvama fašističkog terora“ otkriven je 30. oktobra 1952. godine. Toma Rosandić je umro u Splitu 1958. godine.

Za sobom je ostavio brojne monumentalne skulpture, biste i spomenike.

65

II  Spomenik „Balada obešenih“

 

 

Spomenik „BALADA OBEŠENIH“, nalazi se neposredno kraj zgrade Suda, autor  NANDOR GLID

Autor ovog dela Nandor Glid, rođen je u Subotici 1924. godine. U svoja ostvarenja trajno će ugraditi stradanje gotovo cele njegove porodice u Holokaustu i njegovo učešće u Narodnooslobodilačkoj borbi. Užasi rata i industrija smrti u nacističkim logorima biće motivi njegovih spomenika u Solunu, Mathauzenu, Dahauu, Kragujevcu…

„Balada obešenih“ u Subotici, nalazi se na samom mestu zločina, na kome su fašisti ubili  petnaestoro pripadnika komunističke omladine. Ovaj simbol je podsetnik na taj strašni događaj. Vertikalna kompozicija predstavlja snop obešenih tela mladih ljudi  tog 18. novembra 1941. godine.

Spomenik je otkriven 1967. godine kada je taj prostor nekadašnje kasarne već izgledao kao i danas, sada već potpuno izmenjenog pejzaža, od vremena kada je ovde bilo stratište. Na bronzanoj ploči stoje imena : Bašić Lazar, Geršon Mikloš, Korštajn Odon, Lackenbach Konstantin, Lukać Ištvan, Meier dr Kalman, Meier Mikloš, Mayer Otmar, Perl Gellert, Singer dr Adolf, Suturović Antun, Šimoković Rokuš, Schwalb Mikloš, Tikvicki Šime, Wohl Lola.

Nandor Glid je u Subotici završio osnovnu školu i tri razreda gimnazije nakon čega se zaposlio u kamenorezačkoj radionici što će uticati na njegov životni poziv. Godine 1951. završio je Akademiju primenjene umetnosti u Beogradu. Autor je više spomenika u inostranstvu i Jugoslaviji. Umro je u Beogradu 1997. godine.

 

III Spomenik „Prozivka“

 

Spomenik “PROZIVKA”, autor OTO LOGO sa saradnicima

Spomenik sa natpisom na postamentu  „Slobodom prozvani i mrtvi žive“, radnog naziva „Prozivka“, delo je akademskog vajara Ota Loga i njegovih saradnika Nebojše Delje i Čedomira Krstića. Otkriven je 1977. godine u tada nastajućem novom gradskom kvartu. Tragajući za toponimom za koji bi se vezao identitet naselja solitera na goloj ledini, ovaj spomenik se nametnuo kao jedini „landmark“ i taj deo grada je po njemu dobio ime – Prozivka.

Veliki bronzani snop žita, ima jasnu simboliku jedinstva i sloge.

Prva generacija mladih ljudi naseljena u ovom delu grada, svoje nezadovoljstvo i mrzovolju usled nedostatka bilo kakvih zabavnih sadržaja između novih blokova, manifestovala je i oštećivanjem spomenika i okoline. Ipak, zahvaljujući svojoj monolitnosti, ovo delo je opstalo i dočekalo da postane središte lepe promenade i figura čiji je vizuelni identitet kao svoj, preuzela sledeća generacija, ona koja je tu rođena i odrasla u ovom naselju. Tako je spomenik „Prozivka“ nadživeo jedno prošlo doba u kome je prizivao sećanje na rat i revoluciju i postao simbol univerzalne vrednosti.

Autor Oto Logo rođen je u Subotici 1931. godine, gde je pohađao gimnaziju. Studije je završio u Beogradu, gde je i ostao da živi i radi.

66

spomenik prozivka

67

Spomenik Oto Logo

68

Ultrans – tetovaža spomenika